فراوان است كه از آب جيحان مشروب مىشود ، شهر داراى بارو و پنج دروازه است و هر دروازه به نام كسى است كه آن را ساخته است ، در شهر مصّيصه پوستينهاى مصّيصى بافته و به ديگر جاها برده مىشود . قيمت هريك از آن پوستينها به سى دينار مىرسد . « 1 » در ماه شعبان 673 هجرى قمرى الملك الظاهر بيبرس از مصر به جنگ سيس ( ارمنستان ) رفت ، در مقدمهء لشكر امير قلاوون و . . . را فرستاد ، او به مصّيصه آمد و آنجا را فتح كرد و سپس بيبرس به مصّيصه آمد . « 2 » در سال 760 حورانى به فرمان سلطان الملك الناصر حسن ( از شاهان مماليك ) شهرهاى سيس و . . . و مصّيصه را تصرف كرد . « 3 » از آن پس تا روى كار آمدن عثمانيان مصّيصه در دست دولت مماليك بوده است . اذنه . اين شهر نزديك مصّيصه در كنار رود سيحان ( سرس ) « 4 » قرار داشت . به نوشتهء بلاذرى ميان راه اذنه به مصّيصه پلى سنگى بود كه آن را پل وليد مىگفتند . اين پل به سال 125 هجرى قمرى ساخته شده است . مىگويند ، اذنه در سال 141 يا 142 ساخته شده است . « 5 » ظاهرا به دستور منصور عباسى ، صالح بن على ساختمان آن را به عهده داشته است . « 6 » در سال 190 هجرى قمرى اذنه به‌دست ابو سليم فرج ، غلام ترك هارون ، بازسازى شد ، ولى اتمام كار آن در سال 194 در روزگار خلافت امين بود . اذنه در آن زمان بارو و خندق و هشت دروازه داشته است . « 7 » ابن خرداذبه مىنويسد : اين شهر به نام ادانم بر كنار رود سيحان ( يا رود اذنه ) واقع است و فاصلهء آن تا مصيصه سه منزل چاپارى است . « 8 » در نيمه اول قرن چهارم شهرى كوچك و آبادان بوده است . « 9 » ياقوت و ابو الفداء نيز همان مطالبى را كه جغرافيادانان قبل از آنها دربارهء اذنه گفته‌اند ،

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 145 و تقويم البلدان ؛ ص 273 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 583 . ( 3 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 667 . ( 4 ) . Sarus ( 5 ) . فتوح البلدان ؛ ص 244 و معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 133 . ( 6 ) . الاعلاق الخطيره ؛ ج 2 ، ص 150 . ( 7 ) . همان ؛ ج 2 ، ص 151 . ( 8 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 76 . ( 9 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 66 و حدود العالم ؛ ص 171 .